Yazan: Ahmet Coşkun · Yayın: 8 Kasım 2026 · Okuma süresi yaklaşık 5 dakika
DXF nedir?
DXF (Drawing Exchange Format), Autodesk'in 1982'de AutoCAD ile birlikte yayımladığı, çizim verisini başka programlara aktarmak için tasarlanmış bir dosya biçimidir. Biçim belgelenmiş olduğu için AutoCAD dışında BricsCAD, LibreCAD, QCAD, DraftSight, FreeCAD gibi pek çok program ve tarayıcıda çalışan araçlar DXF okuyup yazabilir. Bu yüzden DXF, farklı disiplinlerin ve programların ortak alışveriş biçimidir.
DWG ile farkı
DWG, AutoCAD'in kendi (ikili) dosya biçimidir; daha küçüktür ve programın bütün nesne türlerini taşır. DXF ise çoğunlukla metin (ASCII) tabanlıdır: dosya, her biri bir grup kodu ve bir değerden oluşan satırlardan kurulur. Bu yapı, dosyanın programlar ve betikler tarafından kolayca okunmasını sağlar, ama dosya DWG'ye göre büyüktür. Özel nesneler (dinamik bloklar, bazı tasarım nesneleri) DXF'e aktarılırken basit çizgilere dönüşebilir.
Dosyanın yapısı
Bir DXF dosyası bölümlerden oluşur:
- HEADER: çizimin genel ayarları — sürüm ($ACADVER), çizim birimi ($INSUNITS), sınırlar.
- TABLES: katmanlar (LAYER), çizgi tipleri (LTYPE), yazı stilleri (STYLE), ölçü stilleri.
- BLOCKS: tekrar kullanılan blok tanımları (kapı, armatür, sembol).
- ENTITIES: çizimin kendisi — LINE, LWPOLYLINE, CIRCLE, ARC, TEXT, MTEXT, INSERT (blok yerleştirme), HATCH, DIMENSION.
Her nesne bağlı olduğu katmanı, rengi ve çizgi tipini taşır. Sürüm olarak en geniş uyumu R12 (AC1009) sağlar; daha yeni sürümler (AutoCAD 2000 = AC1015 ve sonrası) hafif polyline, taramalar ve gerçek renkler gibi daha zengin nesneleri destekler.
Katman düzeni
Katman, çizimi anlam gruplarına ayıran düzendir: duvarlar, akslar, ölçüler, yazılar, tesisat hatları ayrı katmanlarda tutulur. İyi bir katman düzeni çizimi başka programda açan kişinin bir disiplini kapatıp açabilmesini, yazdırmada kalınlık ve renk atayabilmesini sağlar. Pratik kurallar:
- Katman adları anlamlı ve tutarlı olsun (ör. MIM-DUVAR, MIM-AKS, ELK-PRIZ); Türkçe karakter yerine ASCII karakter kullanmak eski programlarda sorun çıkmasını önler.
- Nesnelerin rengi ve çizgi tipi mümkünse "katmana göre" (BYLAYER) olsun.
- Altlık (başkasından gelen mimari plan) ile kendi çiziminizi ayrı katman grubunda tutun.
- 0 katmanını yalnız blok tanımları içinde kullanın.
Birim ve ölçek
CAD çizimi gerçek ölçüde (1:1) yapılır: 5 metrelik bir duvar, birim metre ise 5, milimetre ise 5000 birim uzunluğundadır. Ölçek (1/50, 1/100) yalnız yazdırma ve pafta düzeninde ortaya çıkar. DXF'te birim, HEADER'daki $INSUNITS değişkeniyle bildirilir (4 = mm, 5 = cm, 6 = m). Bu değişken boş ya da yanlışsa, dosyayı açan program birimi tahmin etmek zorunda kalır; mimari plan milimetre sanılıp 1000 kat küçük ya da büyük görünebilir.
Birimi anlamak için bilinen bir ölçüyü (kapı genişliği yaklaşık 0,9 m, aks aralığı birkaç metre) çizimde ölçmek en güvenilir yoldur. ElvoARC gibi DXF okuyan programlar bu yüzden hem $INSUNITS'e hem çizimdeki tipik ölçülere bakar.
Model ve kâğıt alanı: çizim model alanında gerçek ölçüde yapılır; pafta çerçevesi, antet ve ölçekli görünüm pencereleri kâğıt alanında (layout) düzenlenir. Bazı programlar DXF'teki kâğıt alanını okumaz; paylaşacağınız dosyada önemli bilgilerin model alanında olduğundan emin olun.
ISO 128 çizgi tipleri ve kalınlıkları
Teknik resimde çizgi tipi ve kalınlığı bir anlam taşır. ISO 128'in temel kuralları:
| Çizgi | Kullanım |
|---|---|
| Sürekli kalın | görünen kenarlar, kesitte kesilen elemanların sınırı |
| Sürekli ince | ölçü ve yardımcı çizgiler, tarama, kılavuz çizgileri |
| Kesik (kesikli) ince | görünmeyen kenarlar |
| Noktalı kesik ince (eksen) | eksen ve simetri çizgileri, akslar |
| Noktalı kesik kalın | kesit düzleminin izi, özel işlem görecek yüzeyler |
| İki noktalı kesik ince | komşu parçalar, hareketli parçanın uç konumları |
Kalın ve ince çizgi kalınlık oranı 2:1 olarak seçilir ve çizgi kalınlıkları 0,13 – 0,18 – 0,25 – 0,35 – 0,5 – 0,7 – 1,0 mm serisinden alınır. Örneğin 0,5 mm kalın ile 0,25 mm ince bir pafta için tipik eşleşmedir. DXF'te çizgi tipi tanımları LTYPE tablosundadır; ölçek faktörü ($LTSCALE) yanlışsa kesik çizgiler sürekli görünebilir.
Paftada ölçek ve yazı yüksekliği
Yazılar kâğıt üzerinde okunacak yüksekliğe göre seçilir: 2,5 mm ölçü yazısı, 1/100 ölçekli bir paftada modelde 250 mm (0,25 m) yüksekliğinde olmalıdır. Pafta boyutları ISO 5457 (A0–A4), antet düzeni ISO 7200, ölçülendirme ISO 129 kurallarına uyar.
DXF açarken sık karşılaşılan sorunlar
- Çizim çok küçük ya da çok büyük: birim yanlış; $INSUNITS'i kontrol edin veya ölçekleyin.
- Türkçe karakterler bozuk: eski sürümlerde kod sayfası ($DWGCODEPAGE) farkı; mümkünse UTF-8 destekleyen sürümle kaydedin.
- Taramalar görünmüyor: R12'de HATCH nesnesi yoktur; daha yeni bir DXF sürümüyle kaydedin.
- Yazı tipi farklı: SHX/TTF yazı tipi alıcı bilgisayarda yoksa yerine başka tip kullanılır.
- Bloklar parçalanmış: özel nesneler DXF'e aktarılırken patlatılmış olabilir.
- Dış referanslar eksik: XREF dosyaları DXF ile birlikte gönderilmemiştir.
Paylaşmadan önce kontrol listesi
- Birim ($INSUNITS) ayarlı ve bilinen bir ölçü doğru mu?
- Katman adları anlamlı, boş katmanlar temizlendi mi?
- Dış referanslar ve özel yazı tipleri dosyaya bağlandı ya da birlikte gönderildi mi?
Sık sorulan sorular
DXF'i hangi sürümle kaydetmeliyim?
Karşı tarafın programını bilmiyorsanız AutoCAD 2000 (AC1015) ya da 2007 sürümü iyi bir denge sağlar. Çok eski programlar için R12 en uyumlusudur, ama tarama ve bazı nesneler kaybolur.
PDF'ten DXF elde edilebilir mi?
Vektörel PDF'ler çizgilere dönüştürülebilir, ama katman, blok ve ölçü bilgisi çoğunlukla kaybolur ve ölçek yeniden ayarlanmalıdır. Taranmış (resim) PDF'ten doğru DXF elde etmek için çizimin yeniden çizilmesi gerekir.
DXF dosyası neden bu kadar büyük?
Metin tabanlı olduğu için aynı çizimin DWG'sinden birkaç kat büyük olabilir. Gereksiz katmanları ve blokları temizlemek (PURGE) ve ikili DXF seçeneği boyutu azaltır.
DXF'te renkler neden farklı görünüyor?
DXF renkleri çoğunlukla 256 renklik dizin (ACI) ile saklanır; gerçek renkler (24 bit) yalnız yeni sürümlerde desteklenir. Yazdırmada renk yerine çizgi kalınlığı tablosu (CTB/STB) kullanılır.
Sonuç
DXF, katman düzeni ve birimi doğru ayarlandığında programlar arasında kayıpsız çizim alışverişi sağlar. Çizimi gerçek ölçüde yapmak, birimi bildirmek, anlamlı katmanlar kullanmak ve ISO 128 çizgi kurallarına uymak, dosyanızı açan herkesin aynı çizimi görmesini sağlar. ELVOCAD stüdyolarının ürettiği paftalar da bu kurallarla katmanlı DXF olarak hazırlanır.
ElvoARC (No. 03) bu rehberdeki kuralları uygulayarak paftayı ve denetim tablosunu üretir.