Hesap aracı
Formül ve yöntem
Islak borulu sprinkler tesisatı, tehlike sınıfına göre verilen tasarım yoğunluğu (mm/dk = L/dk·m²) ile çalışma alanı (yangında aynı anda açıldığı kabul edilen başlıkların kapladığı alan) üzerinden boyutlandırılır. Başlıklar, başlık başına koruma alanı ve başlıklar arası en büyük mesafe sınırını aşmayacak biçimde ızgara düzeninde yerleştirilir; duvara mesafe başlık aralığının yarısıdır.
- Başlık debisi: q = yoğunluk × a (a: başlık başına koruma alanı)
- Başlık basıncı (K faktörü bağıntısı): q = K·√p ⇒ p = (q/K)², en az basınç sınırının altına inmez.
- Tasarım debisi: Q = maks(yoğunluk × A; n × K × √p), n = ⌈A / a⌉
- Depo etkin hacmi: V = Q × süre
| Tehlike sınıfı | Yoğunluk (mm/dk) | Çalışma alanı (m²) | Süre (dk) | Başlık başına en çok (m²) | En büyük aralık (m) | En az basınç (bar) | K |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Düşük Tehlike (LH) | 2,25 | 84 | 30 | 21 | 4,6 | 0,70 | 57 |
| Orta Tehlike OH1 | 5,00 | 72 | 60 | 12 | 4,0 | 0,35 | 80 |
| Orta Tehlike OH2 | 5,00 | 144 | 60 | 12 | 4,0 | 0,35 | 80 |
| Orta Tehlike OH3 | 5,00 | 216 | 60 | 12 | 4,0 | 0,35 | 80 |
| Orta Tehlike OH4 | 5,00 | 360 | 60 | 12 | 4,0 | 0,35 | 80 |
| Yüksek Tehlike HHP1 | 7,50 | 260 | 90 | 9 | 3,7 | 0,50 | 80 |
Tablo, ElvoFDS motorunun kullandığı tasarım kriterleridir; standarttaki tavan yüksekliği, depolama düzeni ve başlık tipi şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Dayandığı yönetmelik ve standartlar
- TS EN 12845 Sabit yangınla mücadele sistemleri — Otomatik sprinkler sistemleri: tehlike sınıfları, tasarım yoğunluğu ve çalışma alanı, başlık yerleşimi, su kaynağı süresi.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik: sprinkler gereken binalar ve ıslak alarm vanası, akış anahtarı, izleme anahtarlı vana, test ve drenaj düzeni.
- Boru çapı ön seçimi için çizelge yöntemi (NFPA 13 boru çizelgesi mantığı); kesin çaplar hidrolik hesapla belirlenir.
Çalışılmış örnek
30 × 18 m'lik, Orta Tehlike OH1 sınıfında bir mahal (ör. ofis katı):
- Başlangıç: ⌈30/4⌉ = 8, ⌈18/4⌉ = 5 sıra → 3,75 × 3,60 = 13,5 m² > 12 m², uzun kenara sıra eklenir → 9 × 5 = 45 başlık, aralık 3,33 × 3,60 m, başlık alanı 12,00 m².
- q = 5 × 12 = 60,0 L/dk; p = (60/80)² = 0,5625 bar ≥ 0,35 bar → tasarım 0,56 bar.
- Açılan başlık: ⌈72/12⌉ = 6; Q = maks(5 × 72; 6 × 80 × √0,5625) = maks(360; 360) = 360 L/dk.
- Depo: 360 L/dk × 60 dk = 21,6 m³ etkin hacim. Boru ön seçimi: branşman DN32, ana boru DN100.
Örnek pafta
Sınırlar ve sorumluluk
Araç dikdörtgen, engelsiz bir mahal için ön boyutlandırma yapar. Tavan yüksekliği, kiriş ve kanal engelleri, depolama yüksekliği, başlık tipi (sarkık/dik/yan duvar), boru sürtünme kayıpları, pompa basma yüksekliği ve kademe farkları hesaba katılmaz. Tasarım, yetkili makine mühendisinin hidrolik hesabı ve itfaiye onayıyla kesinleşir.
ElvoFDS, aynı hesapla sprinkler tesisatı planını, branşman ve ana boru çaplarını ve ıslak alarm vana istasyonu detayını DXF paftası olarak çizer.
Sık sorulan sorular
Sprinkler başlıkları arası mesafe kaç metre olmalı?
TS EN 12845'e göre başlıklar arası en büyük mesafe Düşük Tehlikede 4,6 m, Orta Tehlikede 4,0 m, Yüksek Tehlikede 3,7 m'dir. Duvara mesafe bu değerin yarısını geçmemelidir. Ayrıca başlık başına koruma alanı sınırı (LH için 21 m², OH için 12 m², HHP için 9 m²) birlikte sağlanmalıdır.
Sprinkler su deposu nasıl hesaplanır?
Etkin hacim, tasarım debisi ile tehlike sınıfının süresinin çarpımıdır: V = Q × t. OH1'de 72 m² çalışma alanı ve 5 mm/dk yoğunlukla Q = 360 L/dk, süre 60 dk olduğundan V = 21,6 m³ olur. Hortum dolapları veya başka sistemler aynı depodan besleniyorsa onların ihtiyacı eklenir.
K faktörü ne demek?
K faktörü başlığın debi katsayısıdır: q = K·√p (q L/dk, p bar). K80 bir başlık 1 bar basınçta 80 L/dk su verir. Gereken debiyi sağlamak için gereken basınç p = (q/K)² ile bulunur.
Ofisim hangi tehlike sınıfında?
Ofis, otel ve okul gibi yanıcı yükü düşük yerler çoğunlukla Düşük Tehlike veya OH1'dir; mağazalar, otoparklar ve bazı imalat alanları OH2–OH4, yüksek raflı depolar ve yanıcı malzeme üretimi Yüksek Tehlike sınıflarına girer. Kesin sınıf TS EN 12845'in ekindeki kullanım listesinden ve yangın danışmanından alınmalıdır.
Bu hesap pompa seçimi için yeterli mi?
Hayır. Pompa debisi bu hesaptan, basıncı ise en uzak başlıktaki basınca boru sürtünme kayıpları ve kot farkının eklenmesiyle bulunur. Bu araç sürtünme kaybı hesaplamaz; ElvoFDS stüdyosu ve yetkili mühendisin hidrolik hesabı gerekir.