Hesap aracı
Formül ve yöntem
Tek açıklıklı, vutalı (köşesi kalınlaştırılmış) portal çerçeveli bir çelik holde ilk boyutlar deneyime dayalı oranlarla seçilir, sonra yük analiziyle doğrulanır. Araç ElvoSTL motorundaki kuralları kullanır:
- Çatı kirişi (rafter): h ≥ L / 45 → IPE200–IPE600 serisinden bunu sağlayan ilk profil.
- Kolon: h ≥ maks(H / 22; 0,85 · hkiriş) → HEA200–HEA600 serisinden profil yüksekliği bunu sağlayan ilk profil.
- Mahya kotu: H + (L/2) · i; eğim en az %5 (sandviç panelde su yalıtımı için).
- Aşıklar: eğim boyunca hedef aralık 1,8 m, en çok 2,0 m; çerçeve aralığı 6 m'ye kadar Z200, 7,5 m'ye kadar Z250, üzerinde Z300.
- Stabilite çaprazları: iki uç açıklıkta ve aradaki her 5. açıklıkta çatı ve cephe düzlemi çaprazı; çaprazsız ara en çok 4 açıklık.
Dayandığı yönetmelik ve standartlar
- Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (ÇYTHYE 2018) ve TS EN 1993-1-1: kesit sınıfları, stabilite, burkulma ve yanal burulmalı burkulma kontrolleri.
- TS EN 1991-1-3 (kar yükü), TS EN 1991-1-4 (rüzgâr yükü) ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 Bölüm 9 (çelik binalar): taşıma gücü ve yatay öteleme kontrolleri.
- Kiriş ve kolon oranları, aşık aralığı ve çapraz düzeni ön boyutlandırma için uygulamada kullanılan kurallardır; nihai kesitler analizle belirlenir.
Çalışılmış örnek
Açıklığı 24 m, boyu 48 m, çerçeve aralığı 6 m, saçak yüksekliği 7 m ve çatı eğimi %8 olan bir depo holü:
- Açıklık sayısı 48 / 6 = 8 → 9 çerçeve.
- Kiriş: 24.000 / 45 = 533 mm → IPE550.
- Kolon: maks(7.000 / 22 = 318; 0,85 × 550 = 467,5) = 468 mm → HEA500 (h = 490 mm).
- Mahya: 7 + 12 × 0,08 = +7,96 m.
- Eğim boyu 12,04 m → 8 sıra aşık, aralık 1,72 m, Z200/2,5.
- Çaprazlı açıklıklar: 1, 6, 8 (en büyük ara 4).
Aynı hol 18 m açıklıkla tasarlanırsa kiriş IPE400, kolon HEA360 olur; açıklık küçüldükçe hem kiriş hem kolon küçülür.
Örnek pafta
Sınırlar ve sorumluluk
Bu araç yalnız ön boyut verir; kar, rüzgâr, deprem ve vinç yükleri, birleşimler, temel ve oturma hesaba katılmaz. Seçilen profiller yapısal analizle (taşıma gücü, stabilite, öteleme) doğrulanmadan imalata geçilmemelidir. Proje yetkili inşaat mühendisi tarafından hazırlanır ve imzalanır.
ElvoSTL, aynı ön boyutlarla çatı planını, tipik çerçeve kesitini ve birleşim detaylarını paftaya çizer; yapısal analiz ve PMM kontrolünü yapar.
Sık sorulan sorular
24 metre açıklıklı çelik hol için hangi profil kullanılır?
Ön boyut kuralıyla çatı kirişi h ≥ 24.000 / 45 = 533 mm, yani IPE550; kolon h ≥ maks(H/22; 0,85 × 550) olduğundan 7 m saçak yüksekliğinde HEA500 çıkar. Kesin profiller kar, rüzgâr ve deprem yükleriyle yapılan analizde değişebilir.
Aşık aralığı kaç metre olmalı?
Sandviç panel çatılarda aşık aralığı genellikle 1,5–2,0 m'dir. Araç eğim boyunca 1,8 m hedefleyip eşit bölerek en çok 2,0 m'lik bir aralık verir. Panel üreticisinin yük-açıklık tablosu ve kar yükü bu aralığı daha da sınırlayabilir.
Çerçeve aralığı nasıl seçilir?
Çoğu holde 5–7,5 m arası ekonomiktir. Aralık büyüdükçe çerçeve sayısı azalır ama aşık profili büyür (6 m'ye kadar Z200, 7,5 m'ye kadar Z250). Araç, girilen aralığa en yakın eşit bölmeyi kullanır.
Çatı eğimi neden en az %5?
Sandviç panel bindirmelerinde suyun geri tepmemesi için uygulamada en az %5 eğim istenir. Daha düşük eğimde özel su yalıtımlı çatı sistemi gerekir; araç bunu UYGUN DEĞİL olarak işaretler.
Çapraz neden her açıklıkta değil?
Çatı ve cephe çaprazları rüzgâr ve deprem kuvvetlerini temele aktarır ve çerçevelerin düzlem dışına burkulmasını önler. Uç açıklıklar ve aralarda en çok 4 açıklık bırakacak biçimde yerleştirmek yeterli rijitliği ekonomik olarak sağlar; kesin düzen analizle belirlenir.